CÚ TRƯỢT DÀI CỦA TUỔI 18 NGÂY NGÔ
Năm 18 tuổi, bạn biết gì về chính mình?
Với tôi của năm đó, câu trả lời là một con số 0 tròn trĩnh. Tôi hoàn toàn mù tịt về những khái niệm như “điểm mạnh”, “sở thích nghề nghiệp” hay “sứ mệnh cá nhân”. Thế giới quan của tôi lúc bấy giờ chỉ gói gọn trong việc học sao cho hết cấp 3, và rồi đại học như một trạm kế tiếp bắt buộc phải đến, dù tôi chẳng biết chuyến tàu đó sẽ đưa mình đi về đâu.
Năm 2012, đứng trước ngưỡng cửa quan trọng nhất của cuộc đời, tôi đưa ra quyết định chọn trường đại học dựa trên hai lý do mà bây giờ nghĩ lại, tôi vừa thấy buồn cười, vừa thấy thương cho chính mình ngày ấy.
Lý do thứ nhất: Bạn bè rủ rê. Lũ bạn thân của tôi nộp hồ sơ vào UIT (Trường Đại học Công nghệ Thông tin), thế là tôi cũng nộp theo. Đơn giản vì tôi sợ cô đơn, sợ bị bỏ lại, và nghĩ rằng “chúng nó học được thì mình cũng học được”.
Lý do thứ hai: Được mua Laptop mới. Nghe có vẻ trẻ con, nhưng đó là động lực thực tế nhất của một thằng con trai mới lớn. Trong đầu tôi vẽ ra viễn cảnh ngầu lòi khi trở thành dân IT, tay gõ phím lạch cạch, màn hình xanh đỏ nhấp nháy.
Và tôi đậu thật.
Nhưng niềm vui ngắn chẳng tày gang. Những ngày tháng sau đó tại giảng đường UIT không phải là giấc mơ màu hồng như tôi tưởng tượng. Đó là sự khởi đầu của một chuỗi ngày dài lạc lõng và mệt mỏi.
Mỗi buổi sáng thức dậy, suy nghĩ đầu tiên xuất hiện trong đầu tôi không phải là “Hôm nay mình sẽ học được gì mới?” mà là một tiếng thở dài nặng trĩu: “Lại phải lên trường sao?”. Tôi lết cơ thể đến giảng đường như một cái máy cạn pin. Những dòng code, những thuật toán khô khan nhảy múa trước mắt như đang trêu ngươi tôi. Tôi không hiểu chúng, và tệ hơn là tôi không có bất kỳ khao khát nào muốn hiểu chúng.
Tôi học theo kiểu đối phó. Học chỉ để qua môn. Học để không bị nợ tín chỉ. Không một chút hào hứng, không một chút đam mê. Tôi nhìn sang những người bạn xung quanh, thấy họ mắt sáng rực khi giải được một bài toán khó, còn tôi chỉ thấy sự trống rỗng. Cảm giác mình là một kẻ ngoại đạo lạc vào thế giới không thuộc về mình thật sự rất đáng sợ.
Sự chán nản tích tụ dần theo năm tháng. Đến năm thứ 3 đại học, khi sức chịu đựng đã chạm đáy, tôi nhận ra mình không thể tiếp tục lừa dối bản thân thêm một ngày nào nữa. Tôi quyết định dừng lại. Tôi nghỉ học để đi làm.
Ba năm thanh xuân, tiền bạc của bố mẹ, và bao nhiêu kỳ vọng… tất cả dừng lại dở dang. Đó là một cú sốc, nhưng cũng là sự giải thoát.
KHI NỖI ĐAU HÓA THÀNH ĐỘNG LỰC
Rời khỏi giảng đường, quăng mình vào dòng đời để kiếm sống, tôi mới thực sự bắt đầu “học”.
Những ngày tháng lăn lộn bên ngoài dạy cho tôi nhiều điều hơn sách vở. Tôi bắt đầu tự đặt câu hỏi: Tại sao mình lại thất bại ở đại học? Mình dốt nát sao? Hay mình lười biếng?
Không, tôi không lười. Khi làm những việc tôi thích, tôi có thể cày ngày cày đêm không biết mệt. Tôi cũng không kém cỏi, tôi vẫn có những năng lực riêng mà môi trường IT không cho phép tôi bộc lộ.
Vấn đề duy nhất nằm ở chỗ: Tôi đã cố gắng leo lên một cái cây, trong khi tôi là một con cá.
Tôi bắt đầu tìm đọc, nghiên cứu về tâm lý học hành vi, về các mô hình trắc nghiệm tính cách. Và rồi tôi biết đến Holland Codes (Mật mã Holland). Khoảnh khắc tôi làm bài test và đọc kết quả, tôi như chết lặng. Mọi thứ hiện ra rõ mồn một như ban ngày. Tính cách của tôi, thiên hướng của tôi hoàn toàn trái ngược với những gì tôi đã cố nhồi nhét vào đầu suốt 3 năm ở UIT.
Tôi nhớ như in cảm giác lúc đó. Vừa nhẹ nhõm, vừa tiếc nuối.
“Giá như ngày đó, có ai đó đưa cho tôi một tấm bản đồ, chỉ cho tôi biết: ‘Này, tính cách cậu thuộc nhóm này, cậu sẽ tỏa sáng nhất khi làm những việc này…’ thì có lẽ tôi đã rẽ sang một hướng khác phù hợp và bớt gập ghềnh hơn.”
Câu nói đó cứ vang vọng trong đầu tôi. Sự chuyển đổi trong tôi không diễn ra ồn ào, nó là một sự thay đổi sâu sắc về nhận thức. Từ một kẻ đổ lỗi cho hoàn cảnh, tôi nhận ra trách nhiệm của mình là không để những người trẻ khác đi vào “vết xe đổ” ấy. Nỗi đau của quá khứ bỗng chốc trở thành nhiên liệu cho hiện tại. Tôi không muốn nhìn thấy những đứa em, những người bạn trẻ tuổi 18, 20 phải phí hoài thanh xuân chỉ vì thiếu một sự định hướng đúng đắn.
TẤM BẢN ĐỒ MANG TÊN “HOLLAND”
Từ trăn trở đó, tôi bắt tay vào hành động. Không còn là những dòng code khô khan vô hồn để trả bài thầy cô nữa, lần này tôi viết code bằng cả trái tim và sự thấu cảm.
Tôi đã xây dựng nên ứng dụng Test Holland – một công cụ mà tôi ước mình đã có vào năm 2012.
Quá trình xây dựng sản phẩm này không chỉ là công việc, mà là một hành trình chữa lành. Mỗi tính năng tôi thêm vào, mỗi dòng mô tả nghề nghiệp tôi biên soạn, tôi đều đặt mình vào vị trí của cậu sinh viên năm nhất ngơ ngác ngày nào.
Kết quả là tôi đã tạo ra được một hệ thống đánh giá không chỉ dừng lại ở việc đưa ra vài cái tên nghề nghiệp vô thưởng vô phạt. Ứng dụng của tôi đi sâu vào việc phân tích:
- Đâu là môi trường giúp bạn phát huy tối đa năng lực?
- Đâu là những giá trị cốt lõi mà bạn theo đuổi?
- Và quan trọng nhất: Đâu là nơi bạn cảm thấy “thuộc về”?
Đến nay, khi nhìn thấy những người dùng đầu tiên phản hồi rằng họ đã tìm thấy hướng đi, hoặc đơn giản là họ đã hiểu tại sao họ chán ghét công việc hiện tại, tôi biết mình đã làm đúng. Sự thành công đối với tôi lúc này không phải là doanh thu hay số lượng tải xuống, mà là việc ngăn chặn được bao nhiêu sự lãng phí về thời gian và giấc mơ của người trẻ.
BÀI HỌC VỀ SỰ LỰA CHỌN
Nhìn lại hành trình từ một sinh viên bỏ học UIT đến người sáng lập ứng dụng hướng nghiệp, tôi chiêm nghiệm được một bài học xương máu:
“Nỗ lực là vô cùng quan trọng, nhưng lựa chọn đúng còn quan trọng hơn gấp ngàn lần.”
Chúng ta thường được dạy phải chăm chỉ, phải cố gắng. Nhưng ít ai dạy chúng ta phải hiểu mình trước khi cố gắng. Nếu bạn chạy thật nhanh nhưng sai hướng, thì càng chạy bạn càng xa đích.
Sự thiếu hụt kiến thức về bản thân là một “căn bệnh” âm thầm nhưng nguy hiểm. Nó giết chết đam mê, bào mòn sự tự tin và biến những năm tháng thanh xuân rực rỡ nhất thành chuỗi ngày tồn tại mờ nhạt.
Tôi học được rằng, không có ai là vô dụng, chỉ có những người chưa được đặt đúng vị trí. Một con cá không thể leo cây, nhưng nó sẽ là vua khi ở dưới nước. Việc thấu hiểu bản thân không phải là một sự xa xỉ, mà là nền tảng bắt buộc phải có trước khi bạn đặt bút điền vào bất kỳ tờ nguyện vọng nào.
ĐỪNG ĐỂ THANH XUÂN LÀ MỘT CANH BẠC
Tôi viết những dòng này không phải để kể lể, mà để nhắn gửi đến bạn – những người đang đứng trước ngưỡng cửa chọn nghề, hoặc những bậc phụ huynh đang loay hoay định hướng cho con.
Đừng chọn nghề vì bạn bè rủ rê.
Đừng chọn trường chỉ vì cái mác hay phần thưởng vật chất.
Đừng để 3, 4 năm đại học trôi qua trong sự chịu đựng như tôi đã từng.
Tôi đã tạo ra ứng dụng Test Holland này để trao cho bạn tấm bản đồ mà tôi đã từng khao khát.
- Nếu bạn đang là học sinh cấp 3: Đây là công cụ giúp bạn soi chiếu tính cách, tìm ra ngành học phù hợp để “cá gặp nước” ngay từ đầu.
- Nếu bạn là sinh viên đang cảm thấy lạc lõng: Nó sẽ giúp bạn đánh giá lại, liệu mình đang đi đúng hướng hay cần một cú rẽ ngoạn mục?
- Nếu bạn là người đi làm nhưng mất lửa: Nó giúp bạn tìm lại đam mê đã bị bỏ quên.
Đừng phó mặc tương lai cho may rủi. Hãy để tôi và ứng dụng này giúp bạn thấu hiểu chính mình. Chỉ mất khoảng 15 phút để làm bài test, nhưng nó có thể tiết kiệm cho bạn 3 năm, 5 năm, thậm chí là cả một đời người lầm đường lạc lối.
Bạn có sẵn sàng cầm lấy tấm bản đồ này và bắt đầu hành trình của riêng mình chưa?